Statistik kuzatish to’g’risida umumiy tushuncha Statistik kuzatishning shakllari, turlari va usullari Statistik kuzatishning dasturiy- uslubiy va tashkiliy masalalari hamda statistik kuzatish ma’lumotlarini qabul qilish va uni nazorati Reja:
Statistik kuzatish deganda o‘rganiladigan ommaviy ijtimoiy hodisa va voqealar bo‘yicha kerakli bo‘lgan ma’lumotlarni to‘plash, yig‘ish jarayoni tushuniladi.
Kuzatish obyekti deganda o‘rganiladigan ijtimoiy hodisalar birliklarining to‘plami tushuniladi. Masalan: aholini ro‘yxatga olishda statistik kuzatish obyekti mamlakat va uning barcha hududlarida ya- shayotgan barcha shaxslar hisoblanadi. Statistik kuzatishning obyekti va birligi
Statistik kuzatish obyektini chegaralash ma’lum belgilar aso- sida amalga oshirilishi kerak. Bular sirasida quyidagilarni ko‘rsa- tish mumkin: Kuzatiladigan hodisaning qaysi korxona turiga yoki xalq xo‘jaligi tarmoqlarining qaysi turiga tegishliligi Olinadigan ma’lumotlarning qaysi hududga tegishliligi Olinadigan ma’lumotlarning qaysi davrga, vaqtga tegishli- ligi
Ijtimoiy hodisalarni kuzatish statistikada quyidagi ikki shakl- da tashkil qilinadi: – statistik hisobot – maxsus statistik kuzatish tekshiruvi Statistik kuzatish shakllari, turlari va usullari
Joriy kuzatish deganda u yoki bu hodisalarni sodir bo‘lishi bilan uzluksiz yozib borish (qayd qilish)ga tushuniladi. Bu kuzatishni uzluksiz kuzatish deb atash mumkin. Davriy kuzatish deganda hodisalar sodir bo‘lgandan so‘ng ma’lum vaqt ichida ularning qayd qilinishi tushuniladi. Bunday kuzatishlar odatda teng vaqt oralig‘ida takrorlanib turadi, ijtimo- iy hodisalarni 5 kunda, oyda, chorakda, yilda va hokazo. Biryo‘la kuzatish zaruriyat tug‘ilganda hodisalarni aniq mud- datlarda qayd qilishdir. Uy- joy fondini ro‘yxatga olish, ko‘p yil- lik meva daraxtlarni ro‘yxatga olish kabi hodisalarni misol qilib ko‘rsatish mumkin.
Statistik kuzatish xatolari ikkiga bo‘linadi: 1. Hodisalarni qayd qilishda sodir bo‘ladigan xatolar. 2. Reprezent ativ xatolar. Statistik kuzatish xatolari va ularni aniqlash usullari
Hodisalarni qayd qilishda sodir bo‘ladigan xatolarni ham ikki turga ajratish mumkin: 2. Muntazam xatolar. 1. Tasodifiy xatolar.
Statistik guruhlash deb ijtimoiy hodisa va jarayonlarni chuqur va har tomonlama o`rganish maqsadida eng muhim, xarakterli belgilar bo`yicha bir xil guruh va guruhchalarga ajratib o`rganishga aytiladi. Guruhlash o`rganilayotgan hodisaning harakterli xususiyatini, undagi qonuniyatni aniqlashga imkon beradi. Ana shu tomoni bilan u svodkalashning asosiy unsuri bo`lib hisoblanadi.
Guruhlash usuli ommaviy to`plamlarda o`zgarishlaridan o`zgarishlariga jarayonini maqsadida juda qo`llaniladi. miqdor sifat o`tish aniqlash keng Masalan korxonalarni:
Ega xarakteriga qarab, statistik jadvallar: oddiy; guruhiy kombinatsion jadvallar ga bo`linadi. Oddiy jadvallar deyilganda egasi faqat hodisalar yillar, obyektlar ro`yhatidan tashkil topgan jadvallar tushuniladi. Bu yerda xech qanday ishlov berilmasdan, to`g`ridan to`g`ri boshlang`ich kuzatish materiallaridan olinadi.
Agar muhim belgi bo`yicha guruhlangan jadval egasi yana guruhchalarga ajratilsa yoki jadval kesimi ham guruhlangan ko`rinishda bo`lsa, u holda bunday jadvallar KOMBINATSION JADVALLAR deyiladi.
