ТОПЫРАҚ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҚҰРАМЫ МЕН ҚҰРЫЛЫМЫ
Биосфера — это совокупность всех живых организмов и среды их обитания. В биосферу входят только растения. Нижний слой атмосферы относится к биосфере. Живые организмы обитают только в верхнем слое литосферы. Гидросфера не является частью биосферы. Человек не относится к биосфере. Термин «биосфера» ввёл В. И. Вернадский. Все живые организмы в биосфере взаимосвязаны. Биосфера существует только на суше. Биосфера участвует в круговороте веществ и энергии на Земле.
Иә Жоқ Иә Иә Жоқ Жоқ Иә Иә Жоқ Иә
Бүгінгі сабақта: топырақ құрамын, түрлерін анықтап, құрылымын графикалық түрде ұсынуды үйренесіздер Вы научитесь определять состав и виды почвы, а также графически представлять её структуру.
Топырақтың заттық құрамы Топырақ – заттық құрамы өте күрделі, ерекше табиғи түзіліс. Почва — это естественное образование с очень сложным химическим составом. Шартты түрде топырақтың негізін қалыптастыратын : қатты сулы ( ылғалды ) газ тәрізді заттар тірі заттар
Топырақтың қатты бөлігі Топырақтың қатты бөлігі – тау жыныстарының және шіріндінің ұсақ бөлшектері. Твёрдая часть почвы — это мелкие частицы горных пород и перегноя. Топырақтың қатты бөлігінің химиялық құрамы топырақты түзетін жыныстардың құрамымен анықталады. Химический состав твёрдой части почвы определяется составом пород, из которых образуется почва. Бөлшектер тозаңға ұқсас өте ұсақ болуы мүмкін, ірілері құм, ал өте ірілері тас сияқты. Частицы могут быть очень мелкими, похожими на пыль, крупные — как песок, а очень крупные — как камни.
Топырақтың газтәрізді бөлігі Бұл топырақтың құрамындағы ауа. Ол суы жоқ бөлшектердің арасындағы қуыстарды толтырып, топырақ « атмосферасын » тудырады. Топырақ атмосферасының ауадағы атмосферадан айырмашылығы – әрдайым атмосфералық ауамен арада газ алмасу процесі жүреді. Топырақтың тығыздығы және ондағы су мөлшерінің көп болуы, ылғалдық газ алмасу процесіне кедергі келтіреді.
Топырақтың сулы бөлігі Топырақтың сулы бөлігі – топырақтың ылғалы. Топырақта негізгі химиялық және биологиялық үдерістер тек ылғал болған кезде ғана жүреді. Топырақтың суы – топырақ түзілу үдерісі кезіндегі химиялық элементтердің орын ауыстыру және бөліну ортасы болып табылады. Топырақ ерітіндісі Топырақ құрамындағы су. Топырақ ерітіндісі қатты затпен, топырақ құрамындағы ауамен әрдайым қарым-қатынаста болады. Топырақтың аса айналымы және белсенді бөлігі болып келеді.
Топырақ кескіні – Профиль почвы Топырақ кескіні ( профилі ) дегеніміз не? Топырақтың қазылғандағы тік қабаттары топырақ кескіні деп аталады. Вертикальные слои почвы, образующиеся при её раскопке, называются разрезом почвы.» Топырақты 1,5–2 метр тереңдікке қазғанда топырақ қабаттарын көруге болады. При раскопке почвы на глубину 1,5–2 метра можно увидеть её слои.
Топырақ қабаттары – Слои почвы Топырақ қабаттары – топырақ түзілу барысында түсі, құрылымы, тығыздығы әртүрлі болып қалыптасатын қабаттар. Қабаттар арасында айқын шек жоқ. Слои почвы — это слои, которые формируются в процессе образования почвы с различной окраской, структурой и плотностью. Между слоями нет чёткой границы. Әрқайсысы біртіндеп бір-біріне ұласып жатады және олар А, В, С латын әріптерімен белгіленеді. Бұл қабаттар тағы қосалқы қабаттарға бөлінуі мүмкін. Слои почвы — это слои, которые формируются в процессе образования почвы с различной окраской, структурой и плотностью. Между слоями нет чёткой границы.
Топырақтың ең жоғарғы қабаты A 0 – орман төсемі немесе шым қабат. Бұл қабат өсімдіктердің қураған бөліктерінен, түскен жапырақтардан пайда болады. Қабаттың қалыңдығы 3 см- ден 12 см- ге дейін болады. Осы қабатта микроорганизмдер мен топырақ жануарлары қураған өсімдік қалдықтарын ыдыратып, топырақтың келесі A 1 – қарашірік қабатын құрайды. Топырақ қабаттары
Бұл – түсі жағынан ең күңгірт қара қабат. Топырақтың түзілу жағдайы қолайлы болған сайын қабат қалыңдай түседі. Бұл – түсі жағынан ең күңгірт қара қабат. Топырақтың түзілу жағдайы қолайлы болған сайын қабат қалыңдай түседі. Кейбір топырақ қабатының қалыңдығы 1 метрге жетіп, тіпті одан асып жатады. Жауын-шашын қарашірік қабаты арқылы өте отырып, топырақ құрамындағы заттарды ерітіп, оларды A 2 шайылу қабатына өткізеді. Топырақ қабаттары
Бұл қабаттың түсі күлдің түсіндей болады. Келесісі В – шайылу қабаты. Оған А қабатынан шайылған барлық қосындылар келіп түседі. Төменде аналық тау жынысы ретінде берілген С қабаты орналасқан. Оған топырақ түзілуінің әсері аз немесе мүлде әсер етпейді. Топырақ қабаттары
Топырақ қабаттарын механикалық құрамы жағынан қалай ажыратады ? Топырақтың ұсақ бөлшектерден бастап ірі бөлшектерге дейінгі қатты бөлігі әртүрлі болады. Олардың өзара байланысын топырақтың механикалық құрамы сипаттайды. Топырақтың ұсақ бөлшектерден бастап ірі бөлшектерге дейінгі қатты бөлігі әртүрлі болады. Олардың өзара байланысын топырақтың механикалық құрамы сипаттайды.
Құмайт Құмды Құрамында құмға қарағанда ірі бөлшектер аз келетін құмайт топырақтар да болады. Құмды және құмайт топырақты өңдеу оңай. Олар суды жақсы өткізеді. Су терең бойлап тез сіңеді немесе буланып кетеді. Топырақ бөлшектері өзара ыдырайды немесе бірігеді. Топырақтың осы қасиеті құрылымдылық деп аталады.
Сазды Саздақ Егер құрамында құм бөлшектері көп болса, топырақ құмды, ал егер ұсақ балшық көп болса, сазды болып есептеледі. Если в составе много песчаных частиц, почва считается песчаной, а если много мелкой глины — глинистой. Саздақ жерлерде ұсақ бөлшектер көп және топырақ балшықты топыраққа жақын. Топырақтың мұндай түрлерін өңдеу қиынға соғатындықтан ауыр топыраққа жатқызылады. Олардың құрамында топырақтың ұсақ бөлшектерін біріктіретін кальций көп болады. Сазды және саздақ топырақ ауаны нашар өткізеді және суды жақсы сіңіріп, оны топырақтың беткі қабаттарында ұзақ ұстайды.
Құрылымды және құрылымсыз топырақ Топырақ құрылымды және құрылымы жоқ болуы мүмкін. Құрылымы жоқ топыраққа құмды, ал құрылымдыға құрылымы кесек топырақ жатады. «Почва может быть структурной и бесструктурной. К бесструктурной почве относятся песчаные, а к структурной — комковатые почвы. Құрылымы жоқ топырақта қарашірік пен кальций аз.Түйіршіктері ұсақ болатындықтан онша бірікпейді, құнарлылығы төмен болады. «В бесструктурной почве мало перегноя и кальция. Поскольку её комочки мелкие, они плохо соединяются, и почва имеет низкую плодородность.
Т апсырма Құрылымды топырақ пен құрылымсыз топырақтың айырмашылығы неде ? В чём разница между структурной и бесструктурной почвой?
Жауабы: Құрылымы жоқ топырақта қарашірік пен кальций аз.Түйіршіктері ұсақ болатындықтан онша бірікпейді, құнарлылығы төмен болады. Ал құрылымды топырақ біршама минералдарға бай келеді.
Т апсырма Графикалық сурет бойынша топырақ қабаттарын анықтаңыз. Определите слои почвы по графическому рисунку.
Жауабы:
Қорытынды Топырақ құрамын, түрлерін анықтап, құрылымын графикалық түрде ұсынуды үйрендіңіздер. Вы научились определять состав и виды почвы, а также графически представлять её структуру.
