Дүниежүзі тарихы 10 - сынып Нұр-Сұлтан қаласы Білім беруді жаңғырту орталығы Мұғалім: Жақсылық. Д
Оқу мақсаты : 10.3.2.8 моңғол шапқыншылығы ның Еуразиядағы ұлттық мемлекеттердің қалыптасу процесіне әсерін талдау ; 10.3.2.9 әлемдегі өзгерістерді зерттей отырып моңғол шапқыншылығының салдарларын бағалау Бағалау критерийлері: М оңғол шапқыншылығы мен мемлекеттердің қалыптасу процесін талдай алады ; Ә лемдегі өзгерістерді зерделеп моңғол шапқыншылығының салдарын бағалай алады.
Шыңғыс хан моңғол империясының, Дунайдан Тынық мұхитына дейінгі Еуразиялық аумақтарды біріктіретін әлемдік державаның негізін қалады. Моңғолдар шапқыншылығы кезінде ауылшаруашылық мәдениетіне зиян келді. Қалалар мен ауылдармен бірге мәдениет ошақтары жойылды. Азия тауарлары Ұлы жібек жолы деп аталатын керуен жолдары арқылы Еуропаға жетті. Моңғолдар жолдарды жақсартты, қағаз ақшаның төлем қабілеттілігін қамтамасыз етті, сауда баждарын төмендетті. Сауда керуендері, көпестер мен елшілер моңғолдарға бағынышты Еуразияның Италиядан Қытайға дейінгі барлық бөлігінен еш кедергісіз өте алды.
Араб тарихшысы Ибн әл-Асир монғол шапқыншылығы туралы « Бұл адамзат күн мен түннің пайда болуынан бері білмеген апат болды. Шежірелерде бұған дейін дәл мұндай апат болған емес », – деп атап өтті. Л. Гумилев « Моңғол империясының құрылуы жаулап алынған халықтар үшін біріктіруші рөл атқарды »- деп жазған. Бартольд «Моңғол шапқыншылығы әртүрлі тайпалардың араласуына ықпал етті, Еуразия халқының антропологиялық келбетіне өзгерістер енгізді ». Марко Поло « Моңғолдарда жекелеген қолөнершілер болған жоқ, сондықтан оларды өте жоғары бағалады,барлық моңғол иелігінде қолөнершілер салық жеңілдіктерін алды, қоғамдық жұмыстардан босатылды және олардың тауарын моңғол элитасы жоғары бағалады »- деп жазады.
Монғол шапқыншылығының теріс және оң салдары Теріс салдары Әртүрлі елдің тұрғындары әлемнің жартысына жуық халықтың есебінен өркендеген белгісіз Қарақорымға салық жіберуге мәжбүр болды. Халықтар бостандық пен тәуелсіздіктен айырылды, Жаулап алу көптеген адамдардың өлімімен, экономика мен қолөнердің жойылуымен қатар жүрді. Оң салдары - Үлкен кеңістіктер пошта бекеттері байланысты болды, бұл сауданың дамуына, мәдени алмасуға ықпал етті. - Бірыңғай мемлекеттік бұйрықтар саяхаттың, сауданың қауіпсіздігін, өнертабыстармен алмасуды ( зеңбірек, қағаз ) қамтамасыз етті, азаматтық қақтығыстар тоқтады. - Империядағы барлық дін тең құқықтарға ие болды, дінаралық соғыстар тоқтады.
Алым салық жинаушылар 1. Бекеттер 2. Басқақтар Сенім хат 3.Пайзалар Байланыс бекеттік жүйе Дескриптор: Ұғымдар мен оқиғалар түрлерін сәйкестендіреді Оқиғалар аттауларын сәйкестендіреді Беретін мағанасын сәйкестендіреді
Алым салық жинаушылар 1. Бекеттер 2. Басқақтар Сенім хат 3.Пайзалар Байланыс бекеттік жүйе
1.Басып алынған аумақтарда моңғолдар « бөлу және жеңу » қағидасын ұстанды. 2. Ресейдегі алғашқы халық санағын моңғолдар жүргізді. 3. Орыс князьдіктерінде моңғолдар православиелік сенімге қысым жасады. Дескриптор: Тұжырымның ақиқат не жалған екенін анықтайды. Тұжырымның мағанасын анықтайды. Тарихи оқиғаларды анықтайды.
1.Басып алынған аумақтарда моңғолдар « бөлу және жеңу » қағидасын ұстанды.( Жалған ) 2. Ресейдегі алғашқы халық санағын моңғолдар жүргізді.( Ақиқат ) 3. Орыс князьдіктерінде моңғолдар православиелік сенімге қысым жасады.( Жалған )
1.Моңғол шапқыншылығы әртүрлі тайпалардың ----------- өтті. 2.Еуразия халқының ----------- келбетіне өзгерістер енгізді. 3.Шыңғыс хат бұрынғы ----------- тайпаларды Біріктіруге оң ықпал етті. 4.Шыңғыс ханның тұсында орталықтанған -------------- қалыптасты. Дескриптор: Сөйлемді толықтыра алады. Оқиғалар тізбесін толықтыра алады. Тарихи оқиғларды біледі
1.Моңғол шапқыншылығы әртүрлі тайпалардың араласуына өтті. 2.Еуразия халқының антропологиялық келбетіне өзгерістер енгізді. 3.Шыңғыс хан бұрынғы бытыраңқы тайпаларды Біріктіруге оң ықпал етті. 4.Шыңғыс ханның тұсында орталықтанған басқару жүйесі қалыптасты.
