Davlat moliyaviy hisob fanidan Pul mablag'lari hisobini yuritish va nazorat qilish MAVZUSIDA TAQDIMOT Bajardi:Oqilova Donoxon Iqtisodiyot va huquq fakulteti 23.5 MMS - guruh talabasi
Bozor iktisodiyoti sharoitida naqd pulsiz hisob kitoblardan samarali foydalanish korxonalar iqtisodiyotining barqaror rivojlanishini ta’minlovchi asosiy omillaridan biridir. Chunki korxonalar faoliyatining uzluksiz davom etishini ta’minlash uchun zarur ishlab chiqarish zahiralari va mehnat vositalari sotib olish, davlat byudjetidan tashqari fondlar uchun to‘lovlarni amalga oshirish uchun ma’lum miqdorda naqd pulsiz hisob kitoblar talab qilinadi. Shuning uchun ham korxonalar mavjud pul mablag‘larini yuqorida ko‘rsatilgan maqsadlarga sarflashda iqtisodiy jihatdan manfaatli va tejamli bo‘lgan hamda korxonaga o‘z mablag‘laridan ratsional foydalanish imkonini berishni birinchi navbatda hisobga olish zarur.
Iqtisodiyot rivojlanishining barcha bosqichlarida naqd pulsiz hisob kitoblar alohida ahamiyatga ega bo‘lgan va ularni hisobga olish tartibi o‘sha davrdagi iqtisodiyotning rivojlanishi darajasidan kelib chiqqan. Chunki har qanday bosqichda iqtisodiyotning rivojlanishi u yoki bu modeliga amal qilgan va uning ajralmas qismi sifatida esa buxgalteriya hisobi ishtirok etgan.
“Yuridik shaxslar tomonidan kassa operatsiyalarini amalga oshirish Qoidalari” da barcha yuridik shaxslar quyidagilarga amal qilishi shart: mulkchilik shaklidan qat’iy nazar pul mablag‘larini bank muassasalarida saqlashlari shart ; yuridik shaxslar o‘rtasidagi, shuningdek, tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi fuqarolar ishtirokidagi hisoblashlar faqat bank muassasalari orqali hisob-kitoblarning naqd pulsiz shaklida amalga oshirilishi zarur ; bank muassasasidan olingan naqd pullar qaysi maqsadlar uchun olingan bo‘lsa, o‘sha maqsadlargagina sarflanishi mumkin; tashkilot o‘z kassasida faqat bank muassasasi rahbari tomonidan tashkilot rahbari bilan kelishilgan holda belgilangan limit chegarasida naqd pul saqlashi mumkin ; tashkilot o‘z kassasida limitdan ortiqcha naqd pullarni faqat mehnat haqi,
Ko rxonalarning pul mablag‘larining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: Pul qiymat o ‘ lchovi bo ‘ lib – bu tovar qiymatining ma ’ lum qiymatdagi pul summasiga tengligini ko ‘ rsatadi va bu esa o ‘ z navbatida tovar qiymatining o ‘ lchov birligi hisoblanadi. Pulda ifodalangan tovar qiymatining bahosi narx hisoblanadi ASOSIY MAQSADLAR 1 Korxonalarning pul mablag ‘ lari muomala jarayonida ishlab chiqarish jarayoni uchun zarur bo ‘ lgan resurslarni sotib olish va ko ‘ rsatilgan xizmat, bajarilgan ish hajmlari uchun to ‘ lov vositasi hisoblanadi. 2 Pul jamg‘arish vositasini bajarganda boylik to‘plashga xizmat qiladi. Albatta, pul boylikning asosiy shakli, lekin uning yagona shakli emas, ammo pul boylik to‘plashning eng qulay vositasi hisoblanadi. 3 Korxonalarning bankdagi milliy va xorijiy valyuta hisob raqamlarida saqlanayotgan pul mablag‘lari mamlakatimiz iqtisodiyotining poydevorini mustahkamlashga xizmat qiladi
pul mablag‘lari hisobining oldida quyidagi asosiy vazifalar turadi:
№ Faoliyat turlari Pul mablag‘larining kelib tushishi 1 Asosiy (operatsion) faoliyat mahsulotlar, ish va xizmatlarni sotish berilgan kreditlar bo‘yicha olingan foizlar 2 Investitsiyaviy faoliyat asosiy vositalarni sotish qimmatli qog‘ozlarni sotish v) oldin berilgan kreditlarning to‘lanishi 3 Moliyaviy faoliyat aktsiyalarni chiqarishdan tushgan tushumlar obligatsiyalarni chiqarishdan tushgan tushumlar
Hozirda amaliyotda pul mablag‘lari quyidagicha turkumlanadi: valyuta turlari ; pul mablag‘lari turlari. qaysi joyda saqlanishi; qaysi joyda saqlanishi ; qaysi maqsadlarga sarflanishi ; qaysi manbalardan kelib tushishi ;
Tashkilotlar har kuni o‘z kassasidagi naqd pul mablag‘larining belgilangan limit doirasidan ortiqcha qismini banklarning kunduzgi va kechki kassalariga yoki banklarga etkazib berish uchun inkassatorlarga topshirishlari shart. Tashkilotlar o‘z kassasidagi naqd pul mablag‘larining belgilangan limit doirasidan ortiqcha qismini mehnatga haq to‘lash, mukofotlar, sug‘urta to‘lovlari, nafaqalar, stipendiyalar va pensiyalarni to‘lash uchun, bankdan olingan kunni qo‘shib hisoblaganda 3 ish kunidan ortiq bo‘lmagan muddat mobaynida saqlash huquqiga ega.
Tashkilotlarda kassa daftari elektron (dasturiy) tarzda yuritilishi mumkin. Bunda kassir hisoboti ham elektron (dasturiy) tarzda yuritiladi. Ushbu hujjatlar keyingi ish kuni boshlangunga qadar tuziladi va ularning mazmuni bir xil bo‘lishi hamda kassa daftarining barcha rekvizitlarini o‘z ichiga olishi shart. Kassa daftari va kassir hisobotining varaqlari yil boshidan boshlab o‘sib borish tartibida raqamlanib, elektron (dasturiy) tarzda amalga oshiriladi.
11 Pul mablag‘lari buxgalteriya hisobining asosiy vazifalari: ushbu mablag‘lar va ularning harakati bo‘yicha operatsiyalarni to‘g‘ri, to‘liq va o‘z vaqtida hisobga olish ; pul mablag‘lari va pul hujjatlarining mavjudligi, ularning xavfsizligi va maqsadli ishlatilishini nazorat qilish ; kassa, hisob-kitob va to‘lov intizomiga rioya etilishini nazorat qilish ; mablag‘lardan yanada oqilona foydalanish imkoniyatlarini aniqlash.
Pul mablag‘larining qaysi joyda saqlanishi bo‘yicha quyidagicha turkumlash mumkin: Korxona kassasida saqlanayotgan pul mablag‘lari. Yo‘ldagi o‘tkazmalar. Bankdagi hisob raqamlarida saqlanayotgan pul mablag‘lari. Bankdagi valyuta hisob raqamlarida saqlanayotgan pul mablag‘lari. Banklarning maxsus hisob raqamlaridagi pul mablag‘lari.
Tashkilotlar: istalgan qismi, jumladan to ‘ lovlilik alomatlari belgilanishiga ta ’ sir etadigan darajada teshilgan, yirtilgan, siyqalangan joylari, dog ‘ lari bo ‘ lgan, siyohda yozilgan ; qiymatini ko ‘ rsatadigan raqamlar, to‘liq hajmini saqlamagan banknotlarni to‘lovga qabul qilishi pul tushumi tarkibida banklarga topshirishi lozim.
14 № Faoliyat turlari Pul mablag‘larining sarflanishi 1 Asosiy (operatsion) faoliyat ish haqi ishlab chiqarish zahiralarini sotib olish xarajatlarni to‘lash olingan kreditlarga foizlar to‘lash soliqlarni to‘lash 2 Investitsiyaviy faoliyat asosiy vositalarni sotib olish qimmatli qog‘ozlarni sotib olish v) kreditlar berish 3 Moliyaviy faoliyat o‘z aktsiyalarini sotib olish obligatsiyalar bo‘yicha to‘lovlarni amalga oshirish v) dividendlar bo‘yicha to‘lovlarni amalga oshirish
Shakl raqami Shaklning nomi Qo‘llash tartibi KO-1 Kassa kirim orderi Tashkilot kassasiga naqd pul tushganligini ro‘yxatga olish uchun KO-2 Kassa chiqim orderi Tashkilot kassasidan naqd pul berishni ro‘yxatdan o‘tkazish uchun KO-3 Kirim va chiqim kassa hujjatlarini ro‘yxatga olish jurnali Kirim va chiqim kassa orderlarini yoki ularni o‘rnini bosuvchi hujjatlarni hisobga olish yo‘li bilan ro‘yxatdan o‘tkazish uchun KO-4 Kassa daftari Tashkilotning kassadagi naqd pul kirimi va chiqimlarini hisobga olish uchun KO-5 Kassir tomonidan qabul qilingan va berilgan naqd pullar hisobi kitobi Kassir tomonidan tashkilotning kassasidan boshqa kassirlar yoki vakolatli shaxsga (pul tarqatuvchiga) berilgan pul mablag‘larini hisobga olish, shuningdek amalga oshirilgan operatsiyalar bo‘yicha kassaga qaytarilgan naqd pullar va kassa hujjatlarini qaytarishni hisobga olish
