КӨРСЕТУ Биосфера-тіршілік қабаты
Сабақтың тақырыбы: Биосфера және оның құрамдас бөліктері Оқу мақсаты: 7.3.4.1 -биосфераның құрамын, құрылымын, шекаралары мен қасиеттерін анықтайды Сабақ мақсаты: Биосфераның ғылымының дамуы, құрылысы, құрамдас бөліктерін анықтайды; Биосфераның шекараларының анықтап, ажыратады ; Биосфераның қасиеттерін, заттардың биологиялық айналымы және оның маңызын айқындайды. БЕЙНЕЖАЗБА https://www.youtube.com/watch?v=r0DM__QtVCg
Онлайн топқа бөлу https://qazmath.net/quraldar/topka-bolu/
Ғылымға «Биосфера» ұғымын алғаш рет (ХІХ ғасырда ) француз ғалымы Ж.Б. Ламарк, ал кейін термин ретінде аустриялық геолог Эдуард Зюсс (1875 жылы ) енгізді. Бірақ биосфера туралы ілімді орыс ғалымы В.И. Вернадский әзірледі. Ол оны жанды және жансыз заттардың өзара әрекеттесуінің нәтижесінде қалыптасқан Жердің төртінші қабаты деп атады. Биосфера – тірі организмдер мекендейтін Жер қабаттарының жиынтығы. Биосфера — совокупность оболочек Земли, населённых живыми организмами.
1-топ Биосфера шегаралары (границы биосферы) Тірі организмдер бүкіл гидросфераны (11 км-ден астам тереңдікке дейін ), атмосфераның төменгі қабатын (20 км биіктікке дейін ), литосфераның жоғары қабатын (1–2 км тереңдікке дейін ) мекендейді. Живые организмы населяют всю гидросферу (на глубину более 11 км), нижний слой атмосферы (до высоты 20 км), верхний слой литосферы (на глубину 1–2 км). Осыдан биосфераның қалыңдығы 50 км-ге жуық деп айтуға болады. Биосфераның жоғарғы шегарасы тірі организмдер үшін зиянды ультракүлгін сәулелерді ұстап қалады. Ол озон қабатымен және жоғарыда оттегінің азаюымен анықталады.
2-топ Биосфера құрамы ( Состав биосферы ) Биосфера құрамы - Жерді мекендеуші барлық жанды организмдер жиынтығы. Тіршілік ету барысында тірі организмдер сірескен заттармен өзара байланысқа түседі. «Состав биосферы — совокупность всех живых организмов, населяющих Землю. В процессе жизнедеятельности живые организмы вступают во взаимодействие с косными веществами. Сірескен зат – тірі организмдердің қатысуынсыз түзілетін жансыз денелер. Сірескен заттарға магмалық тау жыныстары, жанартау лавасы жатады. Косное вещество — это неживые тела, образующиеся без участия живых организмов. К косным веществам относятся магматические горные породы и вулканическая лава.
2-топ Биосфера құрамы Биогенді заттар – бұл тірі организмдер түзетін және қайта өңдейтін заттар. Бұл заттарға атмосфера газдары, тас-көмір, мұнай, сазтезек, әк, бор, орман төсемі жатады. Биосфераның соңғы компоненті – бұл биокосты заттар. Оған топырақ түрлері, мүжілу қыртысы жатады Б иосіреспе зат – бұл организмдердің тіршілік әрекеті мен жансыз табиғатта болатын үдерістердің бірге әрекеттесуі әсерінен пайда болатын заттар. Бұл компоненттер оның бүкіл элементтеріне ене отырып, биосфераны құрады және өзгертеді
Алуантүрлілік биосфера құрамына кіретін әртүрлі тіршілік ортасын қарастырады. Атап айтсақ: су, топырақ, жерүсті – әуе және табиғат зоналарының алуантүрлілігі, экожүйесі. Тұтастық – биосфераның өте маңызды қасиеті. Бұл қасиет тірі организмнің қоршаған орта жағдайларымен тығыз байланысында көрінеді, яғни организм мен оны қоршаған орта біртұтас болады. Орталықтандырылу. Биосфераның орталық буыны – газдық, концентрациялық сияқты алуан түрлі функцияларды атқаратын тірі организмдер. Ашықтық. Биосфера тіршілігі күн радиациясының түсуі есебінен қамтамасыз етіледі. Тірі организм күн энергиясын ала отырып күн сәулесін ұстап тұруға және сіңіруге тырысады. Биосфераның өзін-өзі реттеуі тірі организмдердің белгілі бір тетік тер арқылы бастапқы күйіне қайта оралу қабілетінен көрінеді. 3 топ Биосфераның негізгі қасиеттері
Биосферада әрбір организмдер тобы белгілі рөл атқарады. 4 1 Заттар айналымына барлық тірі организмдер қатысады 2 Сыртқы ортадан бір затты сіңіріп, басқа затты сыртқа бөліп шығарады 3 5 Заттар айналымы-табиғатта айқын тізбекті сипатта болатын және қайталанып отыратын заттардың түрін өзгерту және қозғалу үдерісі Бір-бірімен байланыстағы тірі организмдер биосферада заттар мен энергияны алып жүреді, яғни олардың биологиялық айналымын жүзеге асырады
2 топ. Нарисуйте круг, разделите его на две части: «живое вещество» и «косное вещество». В каждой части напишите 5–7 примеров объектов, которые туда относятся. 1- топ Ответьте на вопросы: определите верхнюю и нижнюю границы биосферы; определите пространство, занимаемое биосферой, и сферы Земли, которые она охватывает; объясните причины прохождения верхней и нижней границ биосферы. 3 топ Нарисуйте схему «Основные свойства биосферы». В центре напишите «Биосфера», а вокруг — свойства с короткими пояснениями.В классе или дома отметьте 3 примера взаимодействия живого и неживого вещества, которые вы можете наблюдать вокруг. 4 топ Определите, какие сферы Земли взаимодействуют между собой.
Жердің қай сфералары өзара әрекеттесетінін анықтаңдар. 4 топ Заттардың биологиялық айналымы және оның маңызы
« Биосфераның Жердің өзге сфераларымен өзара байланысы ».
Тест тапсырмасы https://onlinetestpad.com/2it6d4jbsjqrm
1. «Биосфера» түсінігіне анықтама беріңдер. 2. Өз пікіріңді білдір : неліктен В.И. Вернадский биосфераны жанды және жансыз заттардың бірлік аясы ретінде қарастырған ? 3. Биосфера шегараларын қандай түрткіжайттар анықтайды ? 4. Биосфера қандай компоненттерден тұрады ? Оларды сипаттаңдар. 5. Биосферада қандай заттар көп: тірі ме әлде сірескен бе ? 6. Заттардың биологиялық айналым маңыздылығы неде ? 7. Биосфера литосфера, гидросфера және атмосферамен қалай байланысқан ? Мұндай өзара байланыс нәтижесінде не түзіледі ? Сабақты қорытындылау
1 2 3 4 Қай топ сұраққа дұрыс жауап берсе 1 ұпай иеленеді
Рефлексия «Ашық микрафон» әдісі Үй тапсырмасы
