Экономика – шектелген ресурстарды тиімді пайдалану арқылы қажеттіліктерді қанағаттандыру туралы ғылым. Экономика өндіріс, бөлу, айырбас және тұтыну процестерін қамтиды.
Экономиканың негізгі сұрақтары: 1. Нені өндіру? 2. Қалай өндіру? 3. Кім үшін өндіру?
Экономикалық жүйе – қоғамның экономикалық қызметін ұйымдастыру тәсілі. Ол меншік түрлері мен ресурстарды бөлу әдістеріне негізделеді.
Экономикалық жүйелердің ерекшеліктері: меншік құрылымы, мотивтер, реттеу тетіктері, жоспарлау деңгейі.
Адам қажеттіліктері шексіз, ал ресурстар шектеулі. Сондықтан қоғам ресурстарды тиімді бөлуге ұмтылады.
Экономиканың негізгі салалары: өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, қызмет көрсету, қаржы секторы, көлік, сауда.
Өндіріс факторлары: еңбек, капитал, жер, кәсіпкерлік қабілет, ақпарат. Әр фактордың өз табысы бар.
Экономикалық қатынастар – өндіріс пен тұтынушылар арасындағы байланыстар жүйесі.
Экономикалық жүйелердің типтері: дәстүрлі, нарықтық, жоспарлы, аралас.
Дәстүрлі экономика – салт-дәстүрге негізделген, өндірістік әдістері баяу өзгеретін жүйе.
Нарықтық экономика – еркін бәсекеге, жеке меншікке және сұраныс пен ұсынысқа сүйенетін жүйе.
Жоспарлы экономика – мемлекет барлық өндірісті, бағаларды және ресурстарды бөлуді орталықтандырып басқарады.
Аралас экономика – нарық пен мемлекеттің рөлі қатар жүретін қазіргі заманның ең кең тараған моделі.
Экономикалық жүйелердің салыстырмалы талдауы: тиімділік, еркіндік, әлеуметтік теңдік, тұрақтылық.
Қорытынды: Экономика – қоғам дамуының негізі. Жүйенің тиімділігі елдің әл-ауқатына тікелей әсер етеді.
