Сабақ тақырыбы: Атомдар мен молекулалар Оқу мақсаты: 7.1.2.1 -атом мен молекулардың айырмашылығын білу; Сабақ мақсаты: Заттардың атомдардан тұратынын түсінеді; Атом бөлінбейтін кішкентай бөлшек екенін біледі; Атомдарды молекулалардан ажырата алады.
Атомдар мен молекулалар https://youtu.be/AKtoM6YWRtM
Атом молекулалық ілім: ғылыми теориялар Ілімнің даму тарихы Ерте заманнан бастап адамдар заттардың не екенін білгісі келді. Ежелгі грек ғалымдары заттар ұсақ бөлшектерден тұрады деп ойлаған. Олар бұл бөлшектерді "атом" деп атаған — грек тілінде "бөлінбейтін" дегенді білдіреді. XIX ғасырда ғалымдар атомдардың шынымен бар екенін дәлелдеді. Олар атомдар қалай қосылып молекула түзетінін анықтады. Бұл химия ғылымының дамуында үлкен жетістік болды!
Атом –молекулалық ілім Атом-молекулалық ілімін дамытып,оны алғаш химия ғылымында қолданған-ұлы орыс ғалымы М.В.Ломоносов. Бұл ілімнің негізгі қағидалары «Математикалық химияның элементтері» (1741 ж.) еңбегінде және басқа да еңбектерінде баяндалды. Михаил Васильевич Ломоносов (1711-1765)
Атом –молекулалық ілімі М.В.Ломоносовтан кейін, 67 жылдан соң атомдық ілімді химия ғылымында қолданған-ағылшын ғалымы Джон Дальтон.Ілімнің негізгі қағидаларын ол өзінің «Химиялық философияның жаңа жүйесі» кітабында жазды. Джон Дальтон (1766-1844)
Атом — заттың негізі Атом дегеніміз не? Заттың химиялық жолмен бөлінбейтін ең ұсақ бөлшегі. Көзге көрінбейтін өте кішкентай! Атомның маңызы Барлық заттар атомдардан тұрады. Атомдар — заттың құрылыс материалы, лего блоктары сияқты! Химиялық элемент Атомның белгілі бір түрі. Әр элементтің өз атомы бар — сутек, оттек, темір және т.б.
Молекула — атомдардың достасуы Атомдар бір-бірімен қосылып молекула түзеді. Молекула — заттың қасиетін сақтайтын ең кіші бөлшек. Мысалы, су молекуласы (H₂O) екі сутек атомы мен бір оттек атомынан тұрады. Молекула мен атомның айырмашылығы Атом — бөлінбейтін бір элементтің бөлшегі Молекула — бірнеше атомнан тұратын қосылыс Атомдар қосылып, молекулалар түзеді Молекула заттың барлық қасиеттерін сақтайды
Атомдар мен молекулалар Атомдар мен молекулалардың тым кішкентайлығына бола көзбен көре алмасақ та,олардың бар екендігін судың ыдырауынан байқауға болады. Су-берік зат,ол тым жоғары температурада немесе электр тогін жібергенде ғана айырылады.Арнайы суды айыратын құралдың екі металл тақташасына тұрақты ток тізбегін қосқанда,біртіндеп су молекуласы ыдырап,екі түрлі газ-сутек пен оттек түзеді.Олар шеткі екі түтіктегі суды ығыстырып,оның үстіңгі жағына жинала бастайды.Зер салып байқасаңдар,оң жақта бөлінген газдың көлемі сол жақтағы газдың көлемінен екі есе көп. Сол жақтағы түтіктің шүмегін ашып,аузына шоқтанған шырақ апарса,ол лап ете түседі.Бұл оттек газының жануды қолдайтынын көрсетеді. Оң жақтағы түтіктің аузын ашып тұтатса,оның жана бастағанын көрер едік.Бұл сутек газының ауадағы оттек газымен қосылып,су түзетіндігінің айғағы.Оған көз жеткізу үшін,реакция нәтижесінде бөлінген буға шыны тақташаны жақындатса,оның бетінде су тамшысы түзіледі.Судың молекуласы ыдырағанда түзілген ұқсас атомдар өзара жұптасады.Сондықтан судың екі молекуласы айырылғанда,одан сутектің екі молекуласы,оттектің бір молекуласы бөлінеді.
Белгісі Атом Молекула Құрамы Бір ғана бөлшек Бірнеше атомнан тұрады Мөлшері Өте ұсақ (молекуласынан да кіші) Атомдар жиынтығы Қасиеті Элементтің қасиетін сипаттайды Заттың қасиетін сипаттайды Мысал O, H, N, Fe H₂O, CO₂, O₂, N₂ Атом мен молекуланың айырмашылығы Атом мен молекула арасындағы байланыс Молекулалар атомдардың белгілі бір тәртіппен қосылуынан түзіледі. Мысалы : 2 H₂ + O₂ → 2H₂O Бұл реакцияда сутек пен оттек атомдары қосылып, су молекуласын түзеді.
1. Молекулалардың қасиеттері Үнемі қозғалыста болады ( броундық қозғалыс ). Бір-бірімен араласып, тарала алады (диффузия). Көзге көрінбейді, бірақ қасиеті арқылы дәлелденеді ( мысалы, иістің таралуы – молекула қозғалысының дәлелі ). 2. Мысал арқылы түсіндірейік Йод иісінің бөлмеге таралуы → молекулалар қозғалады. Темірдің таттануы → атомдар химиялық өзгеріске түсіп, жаңа молекула (тот) түзеді. Ауаның құрамында азот пен оттек молекулалары бар
Өмірдегі мысалдар Су қайнағанда не болады? Су көзге көрінбейтін ұсақ бөлшектерге — су молекулаларына бөлінеді. Бірақ атомға бөлінбейді! Молекула түрінде қалады және бу күйіне өтеді. От жанғанда не болады ? Метан мен оттек молекулалары реакцияға түсіп, атомдары қайта қосылады. Жаңа молекулалар пайда болады — көмірқышқыл газы мен су. Ауа дегеніміз не? Ауа — қоспа, оның құрамына әр түрлі молекулалар кіреді: оттек (O₂), азот (N₂) және басқа газдар.
Жай зат Заттарды жай заттарға жіктеу арқылы олардың құрамын анықтау әдісі анализ (талдау) (грек. analisis- айырылу) деп аталады. Атомдардың бір түрінен түзілген заттар жай заттар деп аталады.Мысалы:мыс,темір, күкірт, оттек т.б.
Күрделі зат Атомдардың әр түрінен түзілген заттар күрделі заттар деп аталады.Мысалы: су,сода т.б. Күрделі заттар химиялық қосылыстар деп аталады.
1 тапсырма https://wordwall.net/ru/resource/100996006
https://wordwall.net/ru/resource/63430734 2 тапсырма
3 тапсырма
