ITEM 01 Axborot tushunchasining mohiyati ITEM 02 Asimmetrik axborot tushunchasi ITEM 03 Axborot xavfsizligining tushunchasi va vazifalari ITEM 04 Axborot xavfsiligi obyektlari 01 01 02 03 04
Axborot tushunchasining qisqacha mohiyati Axborot – ma’lumotlar, bilimlar. Axborot keng ma’noda – bir obyektning boshqa obyektda aks ettirilishining natijasi bo‘lib, undan pirovard-natijada boshqaruv ta’sirini shakllantirish uchun foydalaniladi. Bu – obyektning in’ikosi ( axborot modeli )dir. Axborotning maqsadli funksiyasi uning boshqaruv jarayoniga ta’sir ko‘rsata olishidadir. Axborot doimo inson hayotida juda katta rol o‘ynagan. Ammo XX asr o‘rtalaridan boshlab ijtimoiy taraqqiyot hamda fan va texnikaning jadal rivojlanishi natijasida axborotning ahamiyati mislsiz darajada o‘sdi. Dunyoda turli-tuman axborot hajmi ko‘chkin singari juda tez ortib bormoqda. Bu jarayon « axborot portlashi » degan nom olgan bo‘lib, « axborot » tushunchasi talqinining o‘zgarishiga olib keldi.
ikki xil nazariy-metodologik qarash mavjud bir tomondan, raqobatli bozorlar konsepsiyasi, boshqa tomondan raqobatsiz bozorlar konsepsiyasi
Asimmetrik axborot tushunchasi Asimmetrik axborot shunday vaziyatdirki, bunda bitim ishtirokchi - larining bir qismi to‘liq va aniq axborotga ega bo‘ladi, boshqa ishtirokchi - lari esa bunga ega bo‘lmaydi. Masalan, mahsulot sotuvchilar uning sifatini xaridorlardan, xodimlar o‘zlarining mehnat qobiliyatlarini – tadbirkorlardan, menejerlar o‘z imkoniyatlarini firmalar mulkdorlaridan yaxshiroq biladilar. Asimmetrik axborot, masalan, u yoki bu firmalar nima uchun ular mahsulotlarining xaridorlariga turli kafolatlar berishlari va xizmatlar ko‘rsatishlarini yoki kompaniyalar aksiyalarining egalari nima uchun menejerlarning xatti-harakatini diqqat bilan kuzatib borishlari lozimligini tushunib olishga imkon beradi va h.k.
Axborot xavfsizligi A xborot tizimlari va axborot resurslarining jamiyat, davlat, alohida individuumlarning axborotdan samarali foydalanishlarini qiyinlashtiruvchi tashqi va ichki tahdidlardan himoyalanganligi.
Axborot xavfsizligi quyidagi vazifalarni bajarishi lozim ; – axborot tizimlari va axborot resurslariga bo‘ladigan tahdidlarni aniqlash, baholash va ularning oldini olish ; – yuridik va jismoniy shaxslarning intellektual mulkka bo‘lgan huquqlarini, shuningdek axborot to‘plash, jamlash va undan foydalanish huquqlarini himoyalash ; – davlat, xizmat, tijorat sirlari va shaxsiy sirni saqlash
Axborot xavfsizligiga tahdidlarning quyidagi guruhlari ajratiladi : – dasturiy tahdidlar – axborot tizimlariga « viruslar », apparat va dasturiy ma’lumotlarni kiritish, ushbu tizimlardagi ma’lumotlarni yo‘q qilish va o‘zgartirish ; – texnik, jumladan, radioelektron tahdidlar – aloqa liniyalaridan axborotni tutib olish ; aloqa liniyalaridagi, boshqaruv tizimlaridagi signal- larni radioelektron vositalar bilan bostirish ; – jismoniy tahdidlar – axborotga ishlov berish vositalari, axborot tashuvchi vositalarni yo‘q qilish, axborot tashuvchi vositalar, shuningdek apparat yoki dasturiy parol kalitlarini o‘g‘irlash ; – axborot tahdidlari – axborot ayirboshlash reglament ( tartib ) larini buzish, axborotni noqonuniy to‘plash va ishlatish,
N Savollar Bilaman Bilmeyman Bilishni xoxlayman 1 Jismoniy tahdidlar ++ -- -- 2 Radioelektron tahdidlar -- ++ -- 3 Axborot xavfsizligi -- ++ - 4 Asimmetrik axborot ++ -- -- 5 Axborotning mohiyati -- -- ++
N Savollar Javoblar 1 b Axborot A) axborot tizimlari va axborot resurslarining jamiyat, davlat, alohida individuumlarning axborotdan samarali foydalanishlarini qiyinlashtiruvchi tashqi va ichki tahdidlardan himoyalanganligi. 2 d Asimmetrik axborot B) Axborot keng ma’noda – bir obyektning boshqa obyektda aks ettirilishining natijasi bo‘lib, undan pirovard-natijada boshqaruv ta’sirini shakllantirish uchun foydalaniladi. Bu – obyektning in’ikosi ( axborot modeli )dir. Axborotning maqsadli funksiyasi uning boshqaruv jarayoniga ta’sir ko‘rsata olishidadir. 3a Axborot xavfsizligi C) Axborot tizimlariga « viruslar », apparat va dasturiy ma’lumotlarni kiritish, ushbu tizimlardagi ma’lumotlarni yo‘q qilish va o‘zgartirish ; 4 c Dasturiy tahdidlar D) Asimmetrik axborot shunday vaziyatdirki, bunda bitim ishtirokchi - larining bir qismi to‘liq va aniq axborotga ega bo‘ladi, boshqa ishtirokchi - lari esa bunga ega bo‘lmaydi. Masalan, mahsulot sotuvchilar uning sifatini xaridorlardan, xodimlar o‘zlarining mehnat qobiliyatlarini – tadbirkorlardan, menejerlar o‘z imkoniyatlarini firmalar mulkdorlaridan yaxshiroq biladilar. 5 E Radioelektron tahdidlar E) Aloqa liniyalaridan axborotni tutib olish ; aloqa liniyalaridagi, boshqaruv tizimlaridagi signal- larni radioelektron vositalar bilan bostirish ;.
