O ‘ zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi A.Avloniy nomidagi milliy-tadqiqot institut i Toshkent - 2024
Sh.M.Mirziyoyev
MUAMMONING DOLZARBLIGI Sinf rahbari o‘zi rahbarlik qilayotgan sinf o‘quvchilarini tarbiyalash bilan bir qatorda o‘quv yili yoki chorak davomida nimalar qilish kerakligi bolalar hayotini nima bilan band qilish va tanlangan ish turini qanday amalga oshirishni bexato aniqlash kabi ancha murakkab muammoni yechadi. Bu borada sinf rahbariga turli xil manbalar yordam beradi. Tarbiyaga kompleks yondoshishi biror o‘quvchini ham e’tibordan chetda qochirmaslik sinf rahbari uchun alohida masaladir. Tarbiyalash uchun sinf rahbari tarbiya obyekti bo‘lgan bolani yaxshi bilish, uni yaxlit idrok etishi kerak. Ko‘pchilik sinf rahbarlari bolani darsda o‘quvchi, musobaqada sportchi sifatida, ya'ni har bir aniq ish sharoitida kelib chiqib idrok etadi va shunga ko‘ra muomala qiladi, bola shaxsining boshqa tomonlari esa hozircha hisobga olinmaydi. Ammo har bir bolaning o‘z tajribasi, o‘z emotsional madaniyat darajasi, qadrlaydigan narsalar, ehtiyotlari, talablari, umidlari, aloqalar, munosabatlari kabi butun bir dunyosi bor. Tarbiyada ana shular hisobga olinishi kerak. Sinf rahbari o‘z o‘quvchisining ichki dunyosini, kechinmalarini, xulqida vujudga kelayotgan holatlarining sababini, irodasini yaxshi bilsagina uning qalbiga yo‘l topa oladi va bolaga ta'sir etishning to‘g‘ri yo‘lini aniqlaydi. Ana shunday sifatlarga e'tibor bergan sinf rahbari tarbiyada yetakchi o‘rinni egallaydi.
Sinf rahbarining asosiy yo‘nalishlari. Jumladan : a) Vatanparvarlik ruhida tarbiyalash yo‘nalishida : b) ota-onalar va mahalla bilan hamkorlik yo‘nalishida : d) o‘quvchilarning bo‘sh vaqtlarini mazmunli tashkil etish, maktabdan va sinfdan tashqari faoliyatga jalb etish yo‘nalishida : e ) o‘quvchilarning o‘zini o‘zi boshqarish tizimini takomillashtirish yo‘nalishida : f) pedagogik jamoa bilan birgalikda : Mavzuga oid me’yoriy hujjatlar. Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligining “Umumiy o‘ rta ta’lim muassasasining sinf rahbarlari faoliyatini tashkil etish t o‘g ‘ risida”gi lavozim y o‘ riqnomasi 23.07.2023 yil 190-son buyru g‘ i ga asosan sinf rahbari faoliyatini olib bormoqda. Sinf rahbarlarining asosiy vazifalari. a) ta’lim muassasasining tarbiyaviy tizimidagi tayanch pedagoglardan biri sifatida o‘ziga biriktirilgan sinf o‘quvchilarining amalda belgilangan ta’lim va tarbiya olishlarini tashkil etish ; b) odob-axloq va ichki tartib qoidalariga muvofiq muomala va kiyinish madaniyatiga qat’iyan amal qilish, jamoada namunali bo‘lish ; c) o‘quvchilarning o‘sib-ulg‘ayishlarini pedagogik kuzatuvlar asosida nazorat qilish, yordamga muhtoj o‘quvchilarga yakka holda yondashish asosida ular qalbida milliy g‘urur, vatanparvarlik, mehr-muruvvat, mas’uliyat, tashabbuskorlik, ishbilarmonlik kabi xislatlarni uyg‘otish ;
MAVZUGA OID ADABIYOTLAR TAHLILI Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligining “Umumiy o‘ rta ta’lim muassasasining sinf rahbarlari faoliyatini tashkil etish t o‘g ‘ risida”gi lavozim y o‘ riqnomasi 23.07.2023 yil 190-son buyru g‘I Z.Qo‘ziev Sinf rahbari ishini tashkil etish va rejalashtirish. - T., 1997. 3. J.Yoldoshev O‘quvchi ma'naviyatini shakllantirish. - T., « Sharq ». 2000. 4. R.Mavlonova, O.To‘raeva, K.Xoliqberdiev. Pedagogika. - T.: " o‘qituvchi ", 2002. 5. A.J.Jo‘raev. Tarbiyaviy darslarni o‘tish. -T., " o‘qituvchi ", 1994
Sinf rahbarining fazilatlari.
Individual yondashuv : Har bir o‘ quvchining shaxsiy xususiyatlarini, qiziqishlarini va ehtiyojlarini inobatga olish Guruh ishlari : o‘ quvchilarni guruhlarga b o‘ lib, ularning jamoaviy ishlash k o‘ nikmalarini rivojlantirish o‘zaro ta’lim : o‘quvchilarga bir-birlaridan o‘rganish va bilim almashish imkoniyatini yaratish. Ota- onalar bilan hamkorlik : o‘quvchilarning uyda ham ta’lim-tarbiya olishlarini ta’minlash uchun ota-onalar bilan muntazam aloqa o‘rnatish. Ma’naviy-ma’rifiy tadbirlar : o‘quvchilarning ma’naviyatini oshirish maqsadida turli tadbirlar va loyihalar tashkil etish. Rag‘batlantirish va jazo : o‘quvchilarning ijobiy xatti-harakatlarini rag‘batlantirish va salbiy xatti-harakatlarga nisbatan adolatli jazo choralari qo‘llash. Psixologik yordam : o‘quvchilarning shaxsiy muammolari yoki o‘qishdagi qiyinchiliklari bilan shug‘ullanishda psixologik yordam ko‘rsatish
Maktabda sinf rahbarining samaradorligini oshirish maqsadini quyidagicha shakllantirish mumkin : - sinfda tarbiyaviy ishlarni tashkil etish va olib borish jarayonida sinf rahbarining faol ishtirokini ta’minlash. - sinf rahbari va o‘quvchilar, ularning ota-onalari va hamkasblari o‘rtasidagi aloqa va o‘zaro munosabatlarni yaxshilash. - tarbiyaviy ishlarni tashkil etish, o‘quvchilar va ularning ota-onalari bilan o‘zaro munosabatda bo‘lish, shuningdek, ijobiy sinf jamoasini shakllantirishdagi muammolarni samarali hal etish maqsadida sinf rahbarining kasbiy mahoratini rivojlantirish. - sinf rahbarining o‘z-o‘zini tarbiyalash va malaka oshirish jarayoniga jalb qilish darajasini oshirish. - Sinf rahbarining o‘quvchilar bilan olib borgan ishlari natijalarini baholash va ularning o‘quv natijalariga, ijtimoiy va hissiy moslashuviga ta'sirini tahlil qilish..
Sinf rahbari o‘z o‘quvchilarining oilaviy sharoitni individual munosabatda bo‘lish uchun quyidagilarni o‘z ichiga olgan dasturga ega bo‘lishi kerak. 1. O‘quvchining oilasi haqida umumiy ma'lumot, oila tarkibi, oila a’zolarining ish joyi, kasbi, oilaning moddiy jihatdan taminlanganlik darajasi, uy - joy sharoiti. 2. Oilaning madaniy darajasi, oila a'zolarining ma'lumoti, oilaviy kutubxona bor yo‘qligi, qanday matbuotga yozilishi. An'analari va oilaviy bayramlar. 3. Oilaning tarbiyaviy imkoniyatlari, ota-onaning bolaga va bolaning ota-onaga munosabati, ularning insoniy yetukligi va qiyofasi bolalarning o‘z ota-onalarining kasbi haqidagi tushunchalari, oilada salbiy ta'sirning bor yo‘qligi. 4. Bolaga oiladan tashqarida ko‘rsatilayotgan, ta'sirlar va ota-onalarning ularda munosabati, o‘rtoqlari, hovli, ko‘cha, qo‘shnilar, ota-onaning tanishlari, qarindoshlar va boshqalar. VAZIFA:
o‘zbekiston Angliya Finlyandiya Yaponiya Takliflar O‘ zbekistonda sinf rahbarlari, o‘ quvchilarning ta’lim-tarbiya jarayonida faol ishtirok etishlarini ta’minlash, ularning shaxsiy va ijtimoiy rivojlanishlarini q o‘ llab-quvvatlash uchun mas’uldir Angliyada sinf rahbarlari, o‘ quvchilarning akademik va shaxsiy rivojlanishini q o‘ llab-quvvatlash uchun mas’uldir. Ular, o‘ quvchilarning maktab hayotida muvaffaqiyatli ishtirok etishlarini ta’minlash maqsadida, o‘ quvchilar va ularning ota-onalari bilan yaqindan ishlaydilar. Finlyandiya ta’lim tizimida sinf rahbarlari, o‘ quvchilarning shaxsiy rivojlanishiga katta e’tibor beradilar va ularning har tomonlama q o‘ llab-quvvatlanishini ta’minlaydilar. Yaponiyada sinf rahbarlari, o‘ quvchilarning akademik yutuqlarini kuzatib borish bilan birga, ularning ma’naviy va jismoniy rivojlanishlariga ham katta ahamiyat beradilar Har bir mamlakatning sinf rahbarlik faoliyatini tashkil etish usullari o‘ ziga xos xususiyatlarga ega b o‘ lib, ularning har biri o‘ quvchilarning farovonligi va rivojlanishini ta’minlashga qaratilgan Sinf rahbarlari, o‘ quvchilarning maktab hayotida muvaffaqiyatli ishtirok etishlarini ta’minlash maqsadida, o‘ quvchilar va ularning ota-onalari bilan yaqindan ishlaydilar va ularning farovonligini ta’minlashga harakat qiladilar Sinf rahbarlari, o‘quvchilarning xavfsizligi va farovonligini ta’minlash uchun “Child Protection Policy” (Bola himoyasi siyosati ) doirasida ish olib boradilar O‘quvchilarning ijtimoiy va emotsional farovonligi ustuvor vazifa hisoblanadi, va sinf rahbarlari bu borada muhim rol o‘ynaydilar Sinf rahbarlari, o‘ quvchilarning maktabdagi muhitga moslashuvini va ijtimoiy munosabatlarini yaxshilashda muhim rol o‘ ynaydilar O‘ zbekiston ushbu xorijiy tajribalarni o‘ rganib, milliy sharoitlarga moslashtirish orqali sinf rahbarlik faoliyatini yanada takomillashtirishi mumkin Qiyosiy tahlil etilganligi
Xulosa o‘rnida shuni aytish joizki, sinf rahbari ishini maktab ma'muriyati bilan birgalikda va mahalla jamoasi bilan hamkorlikda tarbiyaviy ishlarni olib boradi. Maktab ma'muriyati sinfda rahbari va u olib borayotgan ishlarni qo‘llab quvvatlash lozim. Chunki sinf rahbari o‘z o‘qituvchilarini yaxshi biladi va ularni tarbiyalashni uchun nimalar qilishi kerakligini hisobga olib ish yuritadi. o‘quv faoliyatida bilim, ko‘nikma va malakani egallaydilar. o‘qituvchi sinf bilan yolg‘iz ishlaydi va ko‘pincha tarbiyachi sifatida ish yuritadi. o‘qituvchilarning bolalarga bo‘lgan munosabati katta mehribonlik va g‘amxo‘rlik bilan xarakterlanadi. Bu esa talabchanlik bilan olib boriladi. o‘qituvchilar bilan bo‘ladigan o‘zaro munosabatlarni to‘g‘ri yo‘lga qo‘yish hamda o‘quvchilarning o‘sishi va rivojlanishiga qarab ularni qayta qurish xususiyati ham sinf rahbari uchun muhim ahamiyatga ega. XULOSA:
Maktabda sinf rahbarining samaradorligini oshirish uchun quyidagi amaliyotlarni amalga oshirish tavsiya etiladi : 1. Sinf rahbarlari uchun turli ta’lim sohalari mutaxassislari ishtirokida muntazam ravishda o‘quv tadbirlari va seminarlar tashkil etish. 2. Ilg‘or tajribalarni muhokama qilish va umumiy muammolarni hal qilish uchun sinf rahbarlari o‘rtasida yordam va tajriba almashish tarmog‘ini yaratish. 3. O‘quvchilar, ota-onalar va hamkasblarning fikr-mulohazalaridan foydalangan holda sinf rahbari faoliyati samaradorligini tahlil qilish. 4. Sinf rahbarlarini kasbiy mahorat va malakalarni shakllantirishda malaka oshirish dasturlari va murabbiylik orqali qo‘llab-quvvatlash. TAKLIFLAR :
9. Chora-tadbir lar rejasi T/ r Muammo Amalga oshirish mexanizmi Mas’ullar Muddati Natija 1. Sinf rahbarlari lavozim yo‘riqnomasida belgilangan majburiyat va vazifalarini to‘liq bilmasligi. Mavjud me’yoriy hujjatlar bilan tanishtirish Sinf rahbarlari uchun o‘quv semenarlari tashki etish Ta’lim muassasasi rahbari mm I b d o ‘ O‘quv yili boshida (1 oy) Qonuniy vazifa va majburiyatlarini to‘laqonli bilib oladi va aniq ishni tashkil qiladi 2. Sinf rahbarlari uchun Malaka oshirish tizimini yo‘qligi Online va offline tarzdan sinf rahbarlari uchun malaka oshirish kurslarni tashkil etish Abdulla Avloniy nomidagi pedagog kadrlarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish instituti O‘quv yili b oshida Zamonaviy metodika va bilimlardan foydalangan holda ishm samaradorligini oshiradi 3. Sinf rahbarlari uchun “Ustoz - shogird” an’anasini yo‘lga qo‘ y ilmaganligi Har bir ta’lim muassasasida malakali sinf rahbarlar yangi faoliyat boshlagan sinf rahbarlarga ustoz sifatida biriktirish Ta ’ lim m uassasasi rahbari OT I BDO‘, MMIB DO ‘ 2 oy Tajribas i oshadi muammoli va va ziyatlarga yechim topishni o‘rganadi, o'quvchilar va ota- onalar bilan muloqot qilish ni mustahkamlaydi 4. Sinf rahbarlar i oylik maoshi kamligi va bu sifat ko‘rsatkichlariga tas’ir ko‘rsatayotgani Chorak davomida eng namunali va barcha yo‘nalishlarda yuqori ko‘rsatkichlarga erishgan sinf rahbarlarmi rag‘batlantirish Ta’lim muassasasi rahbari OTIBDO‘, MMIBDO‘ 2 oy Sinf rahbarlarining i shiga bo‘ l gan mas’uliyati oshadi va kelgusidagi ish faoliyatiga ijobiy tas'ir ko'rsatadi 5. Ma‘lum sinflarda sinf rahbarini ko‘p o‘zgarishi Sinf rahbarlik berishda doimiy ishlaydigan pegagog xodimlarga berish o ‘quv yili davomida 0‘quvchilaming va sinf rahbarining moslashuvini va turli xil holatlami oldini oladi
