1. Merkantilizmning Kelib Chiqishi va Tarixiy Zaruriyati Merkantilizm shunchaki nazariya emas, balki feodalizmning parchalanishi va kapitalizmning tug'ilishi davridagi zaruriyat edi. Buyuk geografik kashfiyotlar, yangi yerlarning o'zlashtirilishi va xalqaro savdoning kengayishi iqtisodiy tafakkurni tubdan o'zgartirdi. Bu davrda kuchli markazlashgan davlatlarni saqlash uchun katta miqdorda oltin va kumush talab etilardi.
2. Boylikning Mohiyati : Oltin va Kumush Sig'inishi Merkantilistlar uchun boylik — bu iste'mol qilinadigan tovarlar emas, balki qimmatbaho metallardir. Ularning fikricha, mamlakatda qancha ko'p oltin bo'lsa, u shuncha kuchli va boy hisoblangan. Bu qarash " Xrizomaniya " ( oltinga o'chlik ) deb ham ataladi
3. Erta Merkantilizm : Monetar Tizim va Pul Balansi XV-XVI asrlarda hukmron bo'lgan bu oqim pulning mamlakatdan chiqib ketishini qat'iyan taqiqlagan. Har bir savdogar chetga mol sotib, evaziga faqat oltin olib kelishi shart edi. Pulni saqlash " ma'muriy choralar " bilan amalga oshirilgan.
4. Kechki Merkantilizm : Faol Savdo Balansi Nazariyasi XVI asr oxiridan boshlab, merkantilistlar pulni shunchaki saqlash emas, balki uni aylantirish orqali ko'paytirish mumkinligini tushunib yetishdi. Ular " ko'proq sotish, kamroq sotib olish " tamoyilini ilgari surishdi. Bunda asosiy e'tibor eksport va import orasidagi ijobiy farqqa qaratildi.
5. Tomas Man va Ingliz Merkantilizmi Tomas Man " Angliyaning tashqi savdodagi boyligi " asarida pulni mamlakat ichida qulflash zararli ekanini isbotladi. Uning fikricha, pulni chetga chiqarib, u yerda tovar sotib olib, so'ngra u tovarlarni boshqa davlatga qimmatroqqa sotish — mamlakatga yanada ko'proq oltin olib keladi.
6. Jan Batist Kolber va Fransuz Merkantilizmi ( Kolberizm ) Fransiyada merkantilizm o'ziga xos yo'nalish oldi. Kolber sanoatni rivojlantirish orqali eksportni oshirishga harakat qildi. U davlat manufakturalarini tashkil etdi, hashamatli buyumlar (shisha, kiyim-kechak ) ishlab chiqarishni yo'lga qo'ydi va fransuz flotini kuchaytir di.
7. Proteksionizm : Ichki Bozorni Himoya Qilish Merkantilizmning eng kuchli quroli — proteksionizm edi. Davlat chetdan keladigan tayyor mahsulotlarga yuqori bojlar qo'ygan, ammo mamlakat uchun kerakli xomashyolarni olib kirishni rag'batlantirgan. Bu mahalliy ishlab chiqaruvchilarni raqobatdan himoya qilgan.
8. Sanoat Merkantilizmi va Manufakturalarning O'rni Kechki merkantilistlar tushunib yetishdiki, xomashyo sotishdan ko'ra, uni qayta ishlab tayyor mahsulot sotish foydaliroq. Shu sababli, davlatlar hunarmandchilik va manufakturalarga imtiyozlar bera boshladi. Bu sanoat to'ntarishi uchun poydevor bo'ldi.
9. Aholi Siyosati va Arzon Ishchi Kuchi Merkantilistlar mamlakatda aholi soni ko'p bo'lishi tarafdori edilar. Ko'p aholi — ko'p askar va arzon ishchi kuchi degani edi. Ish haqi past darajada saqlanishi kerak edi, chunki past xarajatlar eksport qilinadigan tovarning jahon bozorida raqobatbardosh bo'lishini ta'minlagan.
10. Mustamlakachilik Siyosati ( Kolonializm ) Merkantilizm mustamlakalarni xomashyo manbai va tayyor mahsulotlarni sotish bozori deb bildi. Mustamlakalarga o'z sanoatini rivojlantirish taqiqlangan, ular faqat " ona davlat " ( metropoliya ) bilan savdo qilishi shart edi.
11. Antonio Serra va Italiya Merkantilizmi Antonio Serra o'zining " Qirolliklarni oltin va kumushga boyitish vositalari to'g'risida"gi asarida iqtisodiyotni tahlil qildi. U iqlim va resurslardan ko'ra, xalqning hunarmandchiligi va tadbirkorligi muhimroq ekanini birinchilardan bo'lib aytdi.
12. Merkantilizmda Davlatning Iqtisodiy Rolini Tahlili Ushbu maktab vakillari " erkin bozor " g'oyasiga ishonishmagan. Ular iqtisodiyotni ulkan bir kemaga o'xshatishgan, uni boshqarish uchun esa kuchli " kapitan " ( davlat ) kerak deb hisoblashgan. Davlat monopoliyalari va subsidiyalar iqtisodiyotning ajralmas qismi edi.
13. Kameralizm : Germaniya va Avstriyadagi Merkantilizm Germaniyada merkantilizm " Kameralizm " shaklida namoyon bo'ldi. Bu yerda asosiy e'tibor davlat xazinasi ( kamera ) ni to'ldirish, soliq tizimini tartibga solish va davlat boshqaruvini samarali tashkil etishga qaratildi.
14. Merkantilizmning Tanqidi va Inqirozi XVIII asr oxirida David Yum va Adam Smit merkantilizmni qattiq tanqid qilishdi. David Yum " oltin-pul-narx " mexanizmi orqali isbotladiki, mamlakatda pul ko'payishi narxlarning oshishiga ( inflyatsiyaga ) olib keladi va bu eksportni qiyinlashtiradi. Shu bilan merkantilizm o'z mavqeini yo'qota boshladi.
15. Merkantilizmning Zamonaviy Iqtisodiyotdagi Merosi Bugungi kunda " Neomerkantilizm " atamasi tez-tez ishlatiladi. Davlatlarning o'z valyuta kursini sun'iy pasaytirishi ( eksportni oshirish uchun ), mahalliy ishlab chiqaruvchilarga subsidiya berishi va importga cheklovlar qo'yishi — merkantilizm g'oyalarining zamonaviy ko'rinishidir.
xulosa : Merkantilizm — bu insoniyatning feodal natural xo'jaligidan bozor iqtisodiyotiga o'tishidagi muhim ko'prikdir. U boylikni faqat oltinda deb bilish bilan cheklangan bo'lsa -da, iqtisodiy o'sishning asosi sifatida tashqi savdo va sanoat ishlab chiqarishini ko'rsatib berdi. Bugungi global iqtisodiy tizimning ko'plab qoidalari aynan merkantilistlar tomonidan qo'yilgan poydevor ustiga qurilgan.
