Күнделікті тұрмыста жиі қолданылатын тұрақты тіркестер Тіл – ұлттың рухани байлығы мен мәдениетінің айнасы. Тұрақты тіркестер халықтың ғасырлар бойы жинақтаған өмірлік тәжірибесі мен таным-білігінен туындаған тілдік бірліктер.
Тұрақты тіркес ұғымы Анықтамасы Екі немесе одан көп сөздің біртұтас мағына беретін, құрамы өзгермейтін тілдік бірлік. Мағыналық ерекшелігі Жеке сөздердің мағынасынан туындамайтын, бейнелі, ауыспалы мағына береді. Мәдени маңызы Халықтың дүниетанымын, салт-дәстүрін, өмір сүру тәжірибесін бейнелейді.
Тұрақты тіркестердің түрлері Фразеологиялық тұтастық Мағынасы компоненттерден туындамайды Фразеологиялық бірлік Жартылай ауыспалы мағына Фразеологиялық тізбек Сөздердің тұрақты байланысы Тұрақты тіркестер құрамына қарай есімді, етістікті, үстеулі және сын есімді тіркестер болып бөлінеді. Олардың әрқайсысы сөйлемде белгілі бір қызмет атқарады.
Күнделікті тілдегі тұрақты тіркестер Бейнелілік «Көңілі су сепкендей басылды» – көңілі түсіп кетті, «аузын ашып, көзін жұмды» – таңғалды, «аузына құм құйылды» – сөйлеуге шамасы келмеді. Эмоциялық реңк «Ішің күйіп кетті ме?» – реніш, «жүрек жұтқан» – батыр адам. Фразеологизмдер – сезімнің сөздегі көрінісі. Тұтастық «Қой аузынан шөп алмас» тіркесіндегі сөздердің орнын өзгерту не бір сөзді алып тастау мағынасын бұзады.
Мәдени-ұлттық ерекшеліктер Мал шаруашылығы «Ат үстінде жүру» – ел басқару, «ердің құны – жүз жылқы» – әділдік пен жазаның салмағы Отбасы қатынастары «Қыздың жолы – жіңішке» – әйелге тән нәзіктік пен әдеп Дін мен наным-сенімдер «Алла аузыңа салсын», «құдайға шүкір» – ислам дінінің әсері Моральдық құндылықтар «Атаның баласы болма, адамның баласы бол» – адамгершілікке басымдық беру
Фразеологизмдердің сөйлеу тіліндегі рөлі Көркемдік Сөзді әсерлі, бейнелі етеді Ықшамдылық Күрделі ойды бір тіркеспен жеткізеді Ұлттық таным Халықтың салт-дәстүрін, дүниетанымын жеткізеді Эмоциялық әсер Тыңдаушыға терең сезім қалдырады
Зерттеу нәтижелері Үнемі қолданады Кейде қолданады Сирек қолданады Қолданбайды Сауалнамаға 100 адам қатысты. 92% респондент «тұрақты тіркес» ұғымын білетінін көрсетті. 70% нақты мысалдар келтіре алды. 65% ұсынылған тіркестердің мағынасын дұрыс түсіндірді.
Жастар арасындағы қолданыс Мәселе Жастар арасында фразеологизмдердің қолданылуы сирек Себептері Ғаламтор, әлеуметтік желілер, шет тілдерінің әсері Шешімі Тұрақты тіркестерді насихаттау, оқыту, қолдануға дағдыландыру
Ұсыныстар Білім беру бағдарламасына енгізу Қазақ тілі мен әдебиет сабақтарында фразеологизмдерге жеке сағат арнау Арнайы сөздіктер шығару Мектеп оқушыларына бейімделген, суретті фразеологизмдер сөздігін жасау Шығармашылық іс-шаралар Тұрақты тіркестерді қолдануға арналған ойындар, байқаулар ұйымдастыру Әлеуметтік желілерде насихаттау «Бүгінгі тұрақты тіркес» айдарын жүргізу, жастарға тартымды форматта жеткізу
Қорытынды Ұрпақ сабақтастығы Тұрақты тіркестер – ұлттық мәдениетті, дүниетанымды жеткізудің құралы. Тілдік байлық Фразеологизмдер – қазақ тілінің көркемдік құралы, бейнелі сөз қазынасы. Болашаққа бағдар Тұрақты тіркестерді сақтау, насихаттау – тіл мәдениетін дамытудың кілті.
