Tayyorladi: psixologiya fanlari nomzodi Kuliyev Yo.K.
Motivatsiya – inson psixik hayotining harakatlantiruvchi asosi bo‘lib, xulq-atvorning boshlanishi, yo‘nalishi va faollik darajasini belgilovchi psixologik sabablar majmuidir. U ehtiyojlar, qiziqishlar, maqsadlar, niyatlar, intilishlar hamda tashqi omillarni (stimullarni) o‘z ichiga oladi.
- Xulq-atvor va aniq harakatlarning sababidir. - Xulqni ichki va tashqi motivlarning o‘zaro ta’siri sifatida tushuntirish imkonini beradi. - Bilish jarayonlarining tanlanishi va emotsional rangini belgilaydi.
Motivatsiya tarkibi: ehtiyoj, motiv va maqsad. Ehtiyojdan oldin ‘zarurat’ turadi. Zarurat – inson anglamasligi ham mumkin bo‘lgan obyektiv muhtojlikdir.
Ehtiyoj – normal yashash va rivojlanish uchun yetishmayotgan sharoitga bo‘lgan muhtojlik. Turlari: - Organik - Moddiy - Ijtimoiy - Ma’naviy
Motiv – ehtiyojni qondirish bilan bog‘liq bevosita faoliyatga undovchi omil. Motiv insonda istak va niyat ko‘rinishida namoyon bo‘ladi.
- Kenglik - Moslashuvchanlik - Kuch Ichki motivatsiya – faoliyatning o‘zi qadrli. Tashqi motivatsiya – faoliyat boshqa ehtiyojlarni qondirish vositasi.
Ichki lokus – natijalar o‘ziga bog‘liq deb hisoblash. Tashqi lokus – natijalar tashqi omillarga bog‘liq deb hisoblash.
Maqsad – faoliyatning kutilayotgan natijasi. Maqsadga erishib bo‘lmasligini anglash holati – frustratsiya.
- Ongli va ongsiz - Ichki va tashqi - Ijobiy va salbiy - Barqaror va beqaror - Yetakchi va ikkilamchi
Yo‘nalganlik – shaxsning barqaror motivlari majmui bo‘lib, uning tanlab faolligini belgilaydi. Shakllari: mayl, istak, intilish, qiziqish, moyillik, ideal, e’tiqod, dunyoqarash.
Mayl – anglanmagan ehtiyoj. Istak – anglangan ehtiyoj. Intilish – iroda bilan mustahkamlangan istak. Qiziqish – bilishga yo‘naltirilgan ehtiyoj.
Qiziqish rivojlanib moyillikka aylanishi mumkin. Ideal – shaxs intiladigan obraz. E’tiqod – shaxsni qarashlariga muvofiq harakat qilishga undovchi motivlar tizimi. Dunyoqarash – insonning olam va undagi o‘rni haqidagi qarashlar tizimi.
